Ủy ban Bảo vệ môi trường lưu vực sông Nhuệ – sông Đáy hoạt động mang tính liên vùng, liên ngành nhưng lại thiếu quyền lực, thiếu các định chế pháp lý dẫn tới khó khăn trong quá trình hoạt động; quy hoạch tổng thể bảo vệ môi trường (BVMT) lưu vực sông (LVS) đến nay vẫn chưa có; chi phí từ ngân sách cho BVMT quá ít trong khi lại chưa thể kêu gọi xã hội hóa đầu tư; khâu kiểm tra, thanh tra chưa thường xuyên và chế tài chưa đủ mạnh… Hàng loạt vấn đề đã được chỉ ra tại Hội nghị lần thứ 3 Ủy ban BVMT LVS Nhuệ – sông Đáy được tổ chức tại TP Nam Định ngày 29-11 với sự tham gia của lãnh đạo 5 tỉnh, TP trong LVS cùng đại diện các bộ, ngành liên quan.

Một đoạn đê sông Đáy đang được cải tạo. Ảnh: Bá Hoạt
Không có thực quyền thiếu hiệu quả

Theo báo cáo của Tổng cục Môi trường, thời gian qua, UBND 5 tỉnh, TP trong LVS đã chủ động xây dựng cơ chế, chính sách; triển khai các dự án xây dựng hệ thống xử lý nước thải đô thị, nước thải làng nghề, KCN; cải tạo, nâng cấp công trình thủy lợi, nạo vét khơi thông dòng chảy; xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về BVMT… Mặc dù có những bước chuyển biến nhưng theo ông Nguyễn Hoài Đức – Phó cục trưởng Cục Quản lý chất thải và cải thiện môi trường (Tổng cục Môi trường), kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng, ô nhiễm môi trường nước vẫn gia tăng. Nguyên nhân cơ bản là do Ủy ban BVMT LVS Nhuệ – sông Đáy chưa thực sự kết nối các hoạt động BVMT của các bộ, ngành với địa phương và giữa các địa phương với nhau. Cán bộ làm công tác môi trường tại các địa phương còn thiếu và yếu về năng lực quản lý. Nguồn lực đầu tư cho công tác quản lý, BVMT còn hạn chế. Tổng kinh phí thu được từ thuế, phí BVMT chưa đủ để đầu tư trở lại cho các công trình xử lý ô nhiễm môi trường.

Bên lề hội nghị, một số ý kiến cho rằng thành viên Ủy ban BVMT LVS Nhuệ – sông Đáy có mặt đầy đủ lãnh đạo cấp cao của các bộ, ngành liên quan như Bộ TN&MT, NN&PTNT, Kế hoạch và Đầu tư, Tài chính, Công thương, Y tế, Xây dựng, GTVT, Công an… cùng lãnh đạo 5 tỉnh, TP trong LVS (gồm Hà Nội, Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình, Hòa Bình). Tuy nhiên, các thành viên đều hoạt động theo chế độ kiêm nhiệm, đồng thời đảm nhiệm nhiều trọng trách nên khó bố trí thời gian để chỉ đạo, điều hành. Vì vậy, nói lực lượng đông nhưng không hiệu quả cũng là dễ hiểu.
 


Nạo vét, khơi thông dòng chảy sông Nhuệ.    Ảnh: Bá Hoạt
 
Một lý do nữa được Chủ tịch UBND TP Hà Nội – kiêm Chủ tịch Ủy ban BVMT LVS Nguyễn Thế Thảo nêu ra là Đề án BVMT lưu vực sông thiếu các định chế mang tính pháp lý khiến Ủy ban không có quyền lực thực sự, chỉ có thể dừng ở đôn đốc, nhắc nhở…

Nỗ lực của các địa phương không đủ

Tại hội nghị, nhiều đại biểu cho rằng, hiện trạng ô nhiễm là vấn đề bức xúc đã được nói tới nhiều. Điều quan trọng nhất lúc này là phải đưa ra được các giải pháp cụ thể, khả thi để có thể áp dụng ngay trong giai đoạn 2012-2015. Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Hồng Khanh nhận định: Chúng ta còn thiếu bản quy hoạch tổng thể toàn bộ LVS, làm cơ sở pháp lý cho công tác quản lý và triển khai các dự án tiêu thoát nước, xử lý nước thải… Do đó, Bộ TN&MT cần sớm chủ trì, đẩy nhanh việc lập và phê duyệt quy hoạch. Vấn đề quản lý và phát triển làng nghề dọc theo các con sông cũng đang là một thách thức lớn. Không thể chỉ nói chuyện BVMT, giảm thiểu ô nhiễm mà không quan tâm giải quyết vấn đề dân sinh, phát triển KT-XH địa phương. Các bộ, ngành, địa phương cần đề ra mô hình phát triển phù hợp và khả thi với cơ chế quản lý ở tầm vĩ mô để hài hòa giải quyết mục tiêu BVMT với bố trí việc làm cho hàng triệu người dân trong các làng nghề trong LVS.

Phó cục trưởng Nguyễn Hoài Đức đề xuất, cần sớm đưa ra mô hình hoạt động mới cho Ủy ban BVMT LVS theo hướng tăng quyền lực về hành chính và tài chính, tạo sự thống nhất từ trung ương đến địa phương và tạo sự đồng thuận giữa các tỉnh, TP. Thứ trưởng Bộ TN&MT Bùi Cách Tuyến cho biết, đây là đề án có tính liên vùng, liên ngành. Do đó, muốn thành công cần có sự phối hợp liên ngành, liên địa phương một cách thống nhất và đồng bộ. Bộ TM&MT đang khẩn trương lập quy hoạch tổng thể toàn bộ LVS Nhuệ – sông Đáy, phấn đấu hoàn thành vào năm 2012. Đồng thời, trong năm 2012 sẽ ban hành danh mục một số loại hình sản xuất bị hạn chế và bị cấm do gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng…

Kết luận hội nghị, Chủ tịch Ủy ban BVMT LVS Nhuệ – sông Đáy, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Thế Thảo, nhấn mạnh: Chỉ có sự nỗ lực của các địa phương sẽ là không đủ. Công tác BVMT chỉ có thể phát huy hiệu quả nếu giải quyết cơ bản những bất cập nói trên. Thời gian tới, các bộ, ngành và địa phương liên quan cần tăng cường tuyên truyền; xây dựng cơ chế, chính sách, quy hoạch kế hoạch liên vùng, liên ngành; huy động các nguồn lực và đa dạng hóa hình thức đầu tư để tập trung giải quyết các vấn đề bức xúc như nạo vét lòng sông, thu gom xử lý nước thải, rác thải, khắc phục ô nhiễm môi trường; tăng cường thanh, kiểm tra, xử lý vi phạm môi trường, đặc biệt là các làng nghề, KCN; nâng cao hiệu lực và năng lực của Ủy ban. Các thành viên Ủy ban thống nhất kiến nghị Bộ TN&MT khẩn trương lập quy hoạch BVMT LVS Nhuệ – sông Đáy trình Thủ tướng phê duyệt; đề nghị Chính phủ bố trí kinh phí và phân bổ nguồn vốn chương trình mục tiêu của trung ương vào các dự án này. Các bộ, ngành trung ương tập trung thực hiện các dự án trong LVS thuộc lĩnh vực quản lý…

LVS Nhuệ – sông Đáy có tổng diện tích gần 7.000km2, dân số trên 10 triệu người giữ vai trò quan trọng trong sự phát triển KT-XH của 5 tỉnh, TP. Nhằm tăng cường công tác BVMT trong LVS, đã có 4/5 tỉnh, TP thành lập ban chỉ đạo triển khai Đề án sông Nhuệ-sông Đáy tại địa phương. Trong năm 2011, Tổng cục Môi trường đã tổ chức tổng thanh tra, kiểm tra 14 KCN và 59 cơ sở sản xuất ngoài KCN trên địa bàn 5 tỉnh, TP và coi đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm và xuyên suốt, đã lập biên bản 26 đối tượng vi phạm, đề nghị xử phạt gần 1,3 tỷ đồng.